محمد على آزاد كشميرى

303

نجوم السماء في تراجم العلماء ( فارسي )

پاره‌اى از قطبى و بسيارى از شرح قديم تجريد را قرائت نمود و باز در بحرين رفته در آنجا تا مدت پنج يا شش سال به خدمت شيخ احمد بن عبد اللّه بلادى تحصيل علوم نمود و بعد فوت شيخ احمد مرحوم به خدمت شيخ عبد اللّه بن على بلادى قرائت فرمود . درضمن اين مدت به‌سوى مكهء معظمه سفر نمود و حج بيت اللّه الحرام و زيارت اهل بيت كرام بجا آورده باز مراجعت به بلدهء قطيف نمود ، و در آنجا به خدمت شيخ حسين ماحوزى سابق الذكر به درس كتاب تهذيب الاحكام مشغول شد تا آن كه در بلدهء شيراز رسيد و حاكم آنجا با او به اعزاز و اكرام پيش آمده ، مدتى در آنجا به خوشحالى بسر برده مشغول افاده و تدريس و اقامت جمعه و جماعت بود ، و در آنجا چند رسائل تصنيف فرمود تا آن كه در اهالى بلدهء مذكوره تفرقه و خرابى افتاده اموال ايشان را غارت نمودند . پس شيخ مذكور از آنجا بيرون رفته در قصبهء فسا توطن اختيار نمود و مشغول مطالعه شد و همان‌جا كتاب حدائق الناضرة را تا باب اغسال تصنيف فرمود . اتفاقا در آن قصبه هم تفرقه پديد آمد و والى آن مقام كشته شد و اكثر كتب شيخ هم در آنجا به غارت رفت . مدتى بر اين منوال بود تا آنكه به فضل خداوند تعالى به‌سوى عراق تشريف آورده و در كربلاى معلى به عزم مجاورت دائمى اقامت ورزيد و به مطالعه و تدريس و تصنيف اشتغال نمود ، و در آنجا شروع در اتمام كتاب حدائق فرمود و چندين مجلدات از آن به معرض تصنيف رسيد . از آن جمله كتاب الطهارة مشتمل بر دو مجلد ، و كتاب الصلاة مشتمل بر دو مجلد ، و كتاب الزكاة ، و كتاب الصوم در يك مجلد ، و كتاب الحج در يك مجلد . در اينجا بعد از ذكر اين مجلدات ، شيخ يوسف مذكور مىفرمايد كه اين كتاب من - يعنى حدائق - كه اشتمال بر جميع نصوص و احاديث متعلقه به هر مسئله و جميع اقوال دارد كتابى است كه مثل آن در كتب علماى ما تصنيف نشده است و هر قدر كه از آن در اين مقام اقدس - يعنى كربلاى معلى - تصنيف كرده‌ام التزام مذكور در آن نموده‌ام لكن آنچه در عجم تصنيف كرده‌ام مشتمل بر تفصيل احاديث به اين مثابه نيست ، اگرچه اجمالا متضمن تحقيق مسائل و ربط به دلائل است ، و خواستم كه ناظر آن كتاب محتاج به مطالعهء ديگر كتب احاديث و استدلال نباشد ، لهذا آن كتابى مبسوط و واسع مثل بحر زاخر مملو به گوهرهاى فاخره شده است و نوبت تصنيف آن تا كتاب الحج رسيده است ، و اكنون يعنى وقت تسطير اجازهء مذكوره به تصنيف كتاب التجارة آن كتاب اشتغال دارم و متوجه ذكر كتاب الجهاد نشدم زيراكه در اين زمان احتياج به آن كمتر است . مؤلف گويد كه مجلدات ديگر از تجارت و نكاح در كتبخانهء بعض اعلام - ابقاه اللّه الى يوم القيام - موجود است . ظاهرا بعد از آن تمام اجازهء موسومه به لؤلؤة البحرين به قالب تصنيف درآمده و تاريخ اتمام كتاب لؤلؤة - على ما وجد بخطه - سال يك‌هزار و يك‌صد و هشتاد و دو ( 1182 ) هجرى است و از تاريخ وفات او كه مذكور خواهد شد ظاهر مىشود كه بعد اتمام نسخهء لؤلؤة به مدت چهار سال انتقال